พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี หรือพิพิธภัณฑ์เขาวัง เดิมเป็นพระราชวังที่พระบาทสเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นบนเขาสามยอด ชื่อเขาสมน (สะหมน) หรือสมณ เมื่อได้สร้างพระนครคีรีแล้ว  ได้พระราชทานนามใหม่ว่า "เขามหาสวรรค์"  โดยแบ่งพื้นที่การก่อสร้างพระราชวังออกเป็นสามส่วน  คือยอดเขาด้านทิศตะวันตก  เป็นพระมหาปราสาทและราชมณเฑียรสถาน  โดยมีเจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) เป็นแม่กองในการก่อสร้าง เริ่มดำเนินการก่อสร้างในปี 2402 และเสร็จสมบูรณ์เมื่อวนที่ 12 พฤษภาคม 2405 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  ทรงโปรดพระนครคีรีเป็นอย่างยิ่ง  ได้เสด็จมาประทับอยู่หลายครั้ง    แม้แต่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวก็ทรงโปรดเช่นกัน โดยได้ใช้เป็นที่ต้อนรับแขกเมืองและพระราชอาคันตุกะ          ต่อมาภายหลัง พระนครคีรีได้ถูกปล่อยให้รกร้างและทรุดโทรมลง  จนถึงปี พ.ศ.2478 กรมศิลปากรได้ประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน และได้รับการบูรณะปฏิสังขรณ์ เมื่อ พ.ศ.2522 เป็นต้นมา  และได้จัดตั้งเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี